Hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo động lực phát triển ngành xuất bản trong kỷ nguyên số

Tham dự Đoàn khảo sát có các Ủy viên là Đại biểu quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội: Phạm Nam Tiến, Dương Minh Ánh, Hồ Đức Thắng, cùng dự có Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương phát biểu

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết sau 14 năm ban hành, Luật xuất bản năm 2012 đã bộc lộ những bất cập, hạn chế. Trước sự phát triển của mạng internet và mạng xã hội, hành lang pháp lý cho công tác xuất bản hiện chưa đáp ứng yêu cầu. Ngày 17/03/2026 Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới" cho thấy vai trò, vị thế của Xuất bản trong Kỷ nguyên mới. Dự kiến Kỳ họp không thường lệ của Quốc hội diễn ra vào tháng 8/2026 sẽ xem xét cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Đây là cơ hội quan trọng để thể chế hóa Chỉ thị số 04-CT/TW, tạo cơ sở pháp lý để thúc đẩy sự phát triển của ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số.

Quang cảnh buổi làm việc

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương thông tin, vừa qua Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã khảo sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về xuất bản tại TP. Hồ Chí Minh và tổ chức Tọa đàm về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Do đó mong muốn buổi làm việc với Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội tiếp tục ghi nhận những ý kiến đề xuất, kiến nghị đóng góp quan trọng cho quá trình hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Gỡ điểm nghẽn về mô hình hoạt động và cơ chế chính sách, thúc đẩy đổi mới lĩnh vực xuất bản

Giám đốc Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội Đinh Quang Thành báo cáo tại buổi làm việc

Báo cáo tại buổi làm việc, Giám đốc Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội Đinh Quang Thành cho biết, Nhà xuất bản Khoa học xã hội là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã hợp nhất Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam thành Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội bắt đầu hoạt động từ ngày 01/4/2025 đến nay, với hai nhiệm vụ chuyên môn chính: xuất bản sách và tạp chí khoa học xã hội.

Mô hình Nhà xuất bản và Tạp chí là mô hình chưa có tiền lệ, chưa có khuôn khổ pháp lý điều chỉnh đã đặt ra nhiều khó khăn, vướng mắc đối với đơn vị trong việc hoàn thiện các văn bản pháp lý như giấy phép thành lập, hoạt động đơn vị. Do đó, Nhà xuất bản Khoa học xã hội kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành quy định cho phép thí điểm mô hình "Nhà xuất bản và Tạp chí” cùng hoạt động trong một đơn vị, phù hợp “mô hình xây dựng và hoàn thiện mô hình xuất bản mới” được nêu tại khoản 3 mục III của Chỉ thị 04-CT/TW.

Các đại biểu tham dự buổi làm việc

Giám đốc Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội Đinh Quang Thành cũng chỉ rõ những vướng mắc, bất cập trong quy định của pháp luật hiện hành về xuất bản trước yêu cầu phát triển của môi trường số. Qua đó kiến nghị, Quốc hội nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản theo hướng phù hợp với yêu cầu phát triển của môi trường số, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho xuất bản điện tử, xuất bản số, sách nói, sách tương tác, dữ liệu mở, nền tảng phân phối nội dung số và các mô hình xuất bản mới.

Bên cạnh đó bổ sung cơ chế đặc thù đối với các nhà xuất bản thực hiện nhiệm vụ chính trị, khoa học, giáo dục và văn hóa; trong đó cần xác định rõ giá trị xã hội của xuất bản phẩm học thuật, xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị, không chỉ đánh giá trên tiêu chí doanh thu hoặc hiệu quả kinh tế trực tiếp; Đồng thời, hoàn thiện quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số, tăng cường chế tài xử lý hành vi sao chép, phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử, tài liệu số và các sản phẩm nội dung có bản quyền trên internet; Có chính sách hỗ trợ phát triển văn hóa đọc, nhất là đối với sách khoa học xã hội và nhân văn, sách lý luận, chính trị, lịch sử, văn hóa, pháp luật, giáo dục công dân và các xuất bản phẩm phục vụ học tập suốt đời.

Thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động xuất bản trong tình hình mới

Ủy viên là Đại biểu quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Phạm Nam Tiến phát biểu

Trong bối cảnh ghi nhận nhiều Nhà xuất bản phản ánh sụt giảm số lượng ấn phẩm, phát hành, Đoàn khảo sát đánh giá Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội có số lượng ấn phẩm xuất bản khá cao: Giai đoạn 2020-2025 đã xuất bản 2.017 đầu sách, trong đó có 1.628 đầu sách liên kết xuất bản, 348 đầu sách thuộc nhiệm vụ khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và 41 đầu sách đặt hàng của Nhà nước. Tuy nhiên Đoàn khảo sát cũng nhận thấy, mặc dù các sản phẩm sách nghiên cứu, khoa học xã hội mang tính học thuật là ưu thế của Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội nhưng đây cũng đồng thời là khó khăn bởi “kén độc giả”.

Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa và Xã hội Đỗ Thị Kiều Dung phát biểu

Chia sẻ trước những khó khăn, các thành viên Đoàn khảo sát cũng đề nghị Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội chỉ rõ những thủ tục chưa tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo; Nêu rõ những điều khoản thiếu đồng bộ giữa Luật Xuất bản với Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Đấu thầu và các quy định về tài chính công trong việc đặt hàng, giao nhiệm vụ xuất bản phẩm khoa học.

Đặc biệt các đại biểu đề nghị Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội làm rõ những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng mô hình Nhà xuất bản và Tạp chí; từ đó đề xuất đặc thù cho mô hình này gắn với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa. Một số ý kiến cũng đề nghị Nhà Xuất bản Khoa học và Xã hội chia sẻ kinh nghiệm về quy trình biên tập, quản lý nội dung để tránh những sai phạm nghiêm trọng; quan tâm chế độ chính sách cho đội ngũ làm công tác biên tập; giải pháp khuyến khích văn hóa đọc; cùng với đó là những vấn đề mới về: hạ tầng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số... 

Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo thông tin về tiến độ soạn thảo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Tại buổi làm việc, thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo thông tin về tiến độ, nội dung và các vấn đề còn băn khoăn của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Trong đó về mô hình hoạt động của Nhà xuất bản, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo nhấn mạnh đây là vấn đề mới, chưa có tổng kết để đánh giá và cũng là "điểm nghẽn" cần giải quyết khi sửa Luật Xuất bản lần này để giúp lĩnh vực xuất bản phát triển. Cũng theo Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo, mặc dù các chính sách tại Luật Xuất bản năm 2012 đã đầy đủ nhưng đa phần chưa thể chế hóa đi vào thực tế, do đó để tháo gỡ hạn chế này, trong quá trình sửa đổi Luật Xuất bản, cơ quan soạn thảo đã rút ngắn những chính sách không phù hợp thực tiễn.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương phát biểu kết luận buổi làm việc

Ghi nhận các ý kiến tại buổi làm việc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương đánh giá các ý kiến trao đổi, góp ý của đại biểu đã cung cấp nhiều thông tin thực tiễn quý báu, là cơ sở tham khảo quan trọng để Ủy ban nghiên cứu, phục vụ công tác thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Cục Xuất bản, In và Phát hành để hoàn thiện hồ sơ dự án luật trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét.

Các đại biểu tham dự buổi làm việc

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cũng đề nghị Cục Xuất bản, In và Phát hành nghiên cứu kỹ Chỉ thị số 04-CT/TW về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới" để thể chế hóa đầy đủ trong quá trình soạn thảo Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Đặc biệt là gỡ vướng về mô hình cho Nhà xuất bản, đáp ứng yêu cầu được nêu tại khoản 3 mục III của Chỉ thị số 04 -CT/TW về hoàn thiện mô hình xuất bản mới.

Theo CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ QUỐC HỘI VIỆT NAM